Gastroskopi Nedir? Nasıl Yapılır, Kaç Dakika Sürer?

Gastroskopi neden yapılır?

Gastroskopi, üst sindirim sisteminin iç yüzeyini kamerayla doğrudan görmeyi sağlayan tek yöntemdir. Kan tahlili, ultrason veya tomografi mide ve yemek borusunun iç yüzeyindeki iltihabı, ülseri ya da erken evre bir tümörü çoğu zaman gösteremez; gastroskopi hem bu değişiklikleri görür hem de gerektiğinde aynı anda doku örneği alır.

• Uzun süren hazımsızlık: Tedaviye rağmen geçmeyen üst karın ağrısı, erken doyma ve şişkinlik yakınmalarında nedenin araştırılması için istenir.
• Reflü ve yutma güçlüğü: Sık tekrarlayan mide yanmasında yemek borusundaki hasarın derecesini, yutma güçlüğünde ise darlık veya kitle olup olmadığını gösterir.
• Kansızlık ve kanama: Nedeni bulunamayan demir eksikliği anemisinde, kan kusmada veya siyah dışkılamada kanama kaynağını bulmak ve aynı seansta durdurmak için yapılır.
• Helicobacter pylori ve gastrit: Mideden alınan küçük doku örnekleriyle bakterinin varlığı ve mide mukozasındaki değişiklikler değerlendirilir.
• Çölyak şüphesi: Onikiparmak bağırsağından alınan biyopsiler çölyak hastalığının tanısında belirleyicidir.
• Alarm belirtileri: İstemsiz kilo kaybı, kusma, ele gelen kitle ve ileri yaşta yeni başlayan şikayetlerde gastroskopi gecikmeden planlanır.

Gastroskopi nasıl yapılıyor?

İşlem, endoskopi ünitesinde, monitör eşliğinde ve bir hemşire ile teknisyenin eşlik ettiği bir ekiple yapılır. Sıralama hemen her merkezde aynıdır:

• Kayıt ve onam: İşlem, gerekçesi ve olası riskleri anlatılır; yazılı onam alınır ve son ilaç kullanımınız gözden geçirilir.
• Damar yolu ve monitör: Kola bir damar yolu açılır; nabız, tansiyon ve kandaki oksijen düzeyi işlem boyunca izlenir.
• Boğaz spreyi: Öğürme refleksini azaltmak için boğaza uyuşturucu sprey uygulanır; ağza dişleri ve cihazı koruyan plastik bir ağızlık yerleştirilir.
• Pozisyon ve sedasyon: Hasta sol yanına yatırılır. Sedasyon planlandıysa damardan uyku hali sağlayan ilaç verilir ve etkisi saniyeler içinde başlar.
• İncelemenin kendisi: Yaklaşık bir santimetre çapındaki esnek endoskop ağızdan ilerletilir; yemek borusu, mide ve onikiparmak bağırsağı sırayla, hem girerken hem çıkarken incelenir. Duvarların açılıp iyi görünmesi için içeriye bir miktar hava veya karbondioksit verilir; şişkinlik hissinin nedeni budur.
• Ek girişimler: Gerekirse biyopsi pensi, ilmek, klips veya enjeksiyon iğnesi cihazın içindeki kanaldan geçirilerek doku örneği alınır, polip çıkarılır ya da kanama durdurulur. Bu işlemler ağrı yaratmaz, çünkü sindirim kanalının iç yüzeyinde ağrı duyusu yoktur.
• Uyanma: Cihaz geri çekilir, hasta gözlem odasına alınır ve sedasyonun etkisi geçene kadar izlenir.

Gastroskopi kaç dakika sürer?

Tanısal bir gastroskopide cihazın vücutta kaldığı süre çoğunlukla 5-15 dakikadır. Biyopsi alınması bu süreyi birkaç dakika uzatır; polip çıkarma, kanama durdurma veya darlık genişletme gibi tedavi edici girişimlerde işlem 20-30 dakikayı bulabilir. Hastanın kaygısını belirleyen asıl süre ise hastanede geçen toplam zamandır: kayıt, hazırlık, işlem ve uyanma birlikte değerlendirildiğinde çoğu hasta 2-3 saat içinde taburcu edilir.

Gastroskopi uyku ile mi yapılır?

Türkiye'deki merkezlerin çoğunda gastroskopi bilinçli sedasyon altında yapılır. Bu, ameliyatlarda kullanılan genel anesteziden farklıdır: hastanın kendi solunumu devam eder, uyanma hızlıdır ve tüp takılması gerekmez. Sedasyon uygulanan hastalar işlem sırasında ağrı duymaz ve çoğu işlemi hatırlamaz.

Sedasyonsuz gastroskopi de geçerli bir seçenektir. Bu durumda yalnızca boğaza uyuşturucu sprey uygulanır; işlem sonrası araç kullanma yasağı yoktur ve gözlem süresi kısalır. En sık bildirilen rahatsızlık cihaz boğazdan geçerken duyulan öğürme hissidir. Hangi yolun seçileceğine, hastanın tercihi yanında kalp ve akciğer hastalıkları, uyku apnesi, gebelik ve planlanan girişimin süresi birlikte değerlendirilerek karar verilir.

Gastroskopi öncesinde nelere dikkat edilir?

En kritik nokta açlıktır. Midede kalan yiyecek hem görüntüyü bozarak işlemin tekrarlanmasına yol açar hem de sedasyon sırasında mide içeriğinin akciğere kaçma riskini artırır. Bu nedenle katı gıdalar için 6-8 saatlik, berrak sıvılar için 2-4 saatlik açlık istenir.

İkinci kritik nokta ilaçlardır. Kan sulandırıcı ilaçların kesilmesi kararı hiçbir zaman hastaya bırakılmaz: kalp kapak protezi, damar stenti veya ritim bozukluğu olan bir hastada ilacın gereksiz kesilmesi, endoskopide oluşabilecek kanamadan daha tehlikeli olabilir. Doğru yaklaşım, işlemi planlayan hekimle ilacı yazan hekimin kararı birlikte vermesidir. Diyabet ilaçları ve insülin dozları da açlık süresine göre ayarlanmalıdır.

Gastroskopi sonrası ne yenir, ne zaman normale dönülür?

Boğaza sıkılan sprey yutma refleksini bir süre baskılar; bu etki geçmeden alınan sıvı soluk borusuna kaçabilir. Bu nedenle işlemden sonra genellikle bir saat kadar hiçbir şey yenip içilmez. Ardından sırasıyla ılık su, çorba, yoğurt, muhallebi ve komposto gibi yumuşak gıdalara geçilir. İlk gün çok sıcak, çok baharatlı, alkollü ve asitli içeceklerden uzak durmak boğaz tahrişini azaltır. Biyopsi alınmış olması özel bir diyet gerektirmez.

Sedasyon uygulanan hastalar aynı gün araç kullanmamalı, tehlikeli makine kullanmamalı ve hukuki ya da mali önemli kararlar almamalıdır. Ertesi gün olağan yaşam düzenine dönülür.

Gastroskopinin riskleri nelerdir?

Tanısal gastroskopi, günlük uygulamada sık yapılan ve güvenlik profili yüksek bir girişimdir; ciddi komplikasyon sıklığı binde birin altında bildirilmiştir. Ancak hiçbir girişimin riski sıfır değildir ve bu, işlemin yararıyla birlikte değerlendirilmelidir.

• Sedasyona bağlı yanıtlar: Oksijen düzeyinde geçici düşme, tansiyon düşüklüğü ve nabız değişiklikleri en sık görülen sorunlardır; monitör izlemi ve ünitedeki müdahale donanımı tam da bunun içindir.
• Kanama: Tanısal incelemede beklenmez; biyopsi, polipektomi ve darlık genişletme gibi girişimlerden sonra görülebilir ve çoğu endoskopik olarak durdurulur.
• Delinme: Çok nadirdir, tedavi edici girişimlerde sıklığı artar ve hastaneye yatış ya da cerrahi gerektirebilir.
• Aspirasyon ve enfeksiyon: Mide içeriğinin akciğere kaçması ve enfeksiyon nadir bildirilen sorunlardır; açlık kurallarına uyulması aspirasyon riskini azaltan en etkili önlemdir.
• Geçici yakınmalar: Boğaz ağrısı, ses kısıklığı ve şişkinlik komplikasyon değil, beklenen ve kendiliğinden geçen etkilerdir.

İşlemden sonra şiddetli göğüs veya karın ağrısı, ateş, kan kusma, siyah dışkılama ya da nefes darlığı gelişirse acil servise başvurulmalıdır.

Gastroskopi sonucu ne zaman çıkar?

Endoskopi sırasında görülen bulgular ve alınan görüntüler işlemin hemen ardından raporlanır; hasta uyandığında sonuç kendisine anlatılır. Biyopsi alınmışsa örnekler patoloji laboratuvarında işlenir ve rapor genellikle 5-10 iş gününde tamamlanır. Helicobacter pylori için yapılan hızlı üreaz testinin sonucu ise aynı gün öğrenilebilir. Nihai tanı ve tedavi planı, endoskopik görünüm ile patoloji raporunun birlikte değerlendirilmesiyle oluşturulur.