Polipektomi Nedir? Kolonoskopide Polip Nasıl Alınır?

Polipektomi neden yapılır?

Kolon polibi, kalın bağırsağın iç yüzeyinden lümene doğru kabaran bir doku çıkıntısıdır. Poliplerin bir bölümü ömür boyu iyi huylu kalır; adenom adı verilen tipi ise yıllar içinde hücresel değişiklikler geçirerek kansere dönüşebilir. Kolon kanserlerinin büyük bölümünün bu yolla, yani yıllar süren bir polip-kanser dizisiyle geliştiği bilinmektedir.

Bu yavaş gidiş, kolonoskopiyi diğer tarama testlerinden ayıran özelliği doğurur: polip kansere dönüşmeden çıkarıldığında hastalık yalnızca erken yakalanmış olmaz, hiç oluşmaz. Polipektominin amacı budur.

• Adenomatöz polipler: Kansere dönüşme potansiyeli taşıyan asıl gruptur ve saptandığında çıkarılır.
• Serrated (testere dişli) polipler: Görülmeleri daha zordur ve ayrı bir kanser gelişim yolunu izler; bu nedenle bağırsak temizliğinin kalitesi kritiktir.
• Hiperplastik polipler: Özellikle rektumdaki küçük olanları düşük risk taşır; yine de tip ayrımı ancak patolojiyle kesinleşir.
• Boyut ve sayı: Bir santimetreden büyük polipler, çok sayıda polip ve patolojide ileri değişiklik saptanan polipler daha yakın izlem gerektirir.

Polip nasıl çıkarılır?

Polipektomi, kolonoskop cihazının içindeki çalışma kanalından geçirilen aletlerle yapılır. Yöntem, polibin boyutuna, şekline ve yerleşimine göre seçilir.

• Soğuk ilmek (cold snare): On milimetrenin altındaki poliplerin çıkarılmasında tercih edilen yöntemdir. İnce bir tel ilmek polibin tabanına oturtulur ve elektrik akımı kullanılmadan mekanik olarak kesilir; ısı hasarı oluşmadığı için gecikmiş kanama ve derin doku yaralanması riski daha düşüktür.
• Sıcak ilmek (hot snare): Daha büyük ve saplı poliplerde ilmekten elektrik akımı geçirilerek kesme ve damar mühürleme aynı anda yapılır.
• Submukozal enjeksiyon ve EMR: Yayvan, geniş tabanlı lezyonlarda polibin altına sıvı verilerek lezyon bağırsak duvarından kaldırılır ve parça parça çıkarılır. Bu, kas tabakasının zarar görme olasılığını azaltır.
• Klips ve ek önlemler: Kanama riski yüksek olan geniş yüzeylerde çıkarılan alan metal klipslerle kapatılabilir; saplı büyük poliplerde sapın önceden bağlanması kullanılabilir.
• İşaretleme: Büyük veya şüpheli lezyonların yeri, ileride gerekebilecek bir ameliyat ya da kontrol için mürekkeple işaretlenebilir.

Çıkarılan her parça bağırsaktan dışarı alınır ve patoloji laboratuvarına gönderilir. Gözle bakarak polibin tipini kesin olarak söylemek mümkün değildir; tedavi ve izlem kararını belirleyen, patoloji raporudur.

Polipektomi öncesinde nasıl hazırlanılır?

Hazırlık kolonoskopi hazırlığıyla aynıdır ve aynı nedenle kritiktir: görülmeyen bir polip çıkarılamaz. Bağırsakta kalan artık, özellikle yassı ve testere dişli poliplerin gözden kaçmasına yol açar.

İşlemden 3-5 gün önce çekirdekli meyveler, kuruyemiş, mısır ve susam gibi tanecikli gıdalar kesilir; son gün yalnızca berrak sıvılar tüketilir. Bağırsak temizleyici çözeltinin bölünmüş doz olarak alınması hazırlığın kalitesini artırır. Polipektomi ihtimali olan bir kolonoskopide kan sulandırıcı ilaçların yönetimi ayrıca önem taşır: bu ilaçların gereksiz kesilmesi kalp ve damar açısından tehlikeli olabileceği için karar, ilacı yazan hekimle birlikte verilmelidir.

Polipektominin riskleri nelerdir?

Polipektomi güvenli bir işlemdir ve ciddi komplikasyon oranı yüzde birin altında bildirilir. Ancak risk, polibin boyutu ve çıkarma tekniğiyle birlikte artar; birkaç milimetrelik bir polibin soğuk ilmekle alınmasıyla, üç santimetrelik yayvan bir lezyonun parça parça çıkarılması aynı işlem değildir.

• Kanama: En sık komplikasyondur. İşlem sırasında görülen kanamalar genellikle hemen durdurulur. Gecikmiş kanama, çıkarılan yüzeydeki kabuğun düşmesiyle 1-2 hafta sonrasına kadar ortaya çıkabilir; bu nedenle taburculuk sonrası kanama uyarısı hastaya mutlaka anlatılır.
• Delinme: Nadirdir, ancak ciddidir. Riski artıran durumlar büyük ve yayvan lezyonlar, ince duvarlı sağ kolon yerleşimi ve derin ısı hasarıdır. Bir bölümü endoskopik klipslerle kapatılabilirken bir bölümü ameliyat gerektirir.
• Polipektomi sonrası yanık sendromu: Elektrik akımının duvarın derin katmanlarına ulaştığı olgularda, delinme olmaksızın ateş ve lokal karın ağrısıyla seyreden bir tablo gelişebilir; genellikle istirahat, sıvı ve antibiyotikle düzelir.
• Eksik çıkarma: Büyük ve yayvan lezyonlarda mikroskobik düzeyde doku geride kalabilir. Bu ihtimal nedeniyle bu hastalarda kontrol kolonoskopisi olağandan çok daha erken planlanır.
• Sedasyona bağlı sorunlar: Solunum baskılanması ve tansiyon düşüklüğü, her sedasyonlu işlemde olduğu gibi izlemle yönetilir.

Bu riskler, çıkarılmayan bir adenomun yıllar içinde kansere dönüşme olasılığıyla birlikte değerlendirilir; bu nedenle saptanan poliplerin çıkarılması standart yaklaşımdır.

Her polip endoskopik olarak çıkarılabilir mi?

Poliplerin büyük çoğunluğu kolonoskopi sırasında çıkarılabilir; ameliyat gerekliliği bugün istisnai bir durumdur. Bunun nedeni, yayvan ve büyük lezyonlarda kullanılan submukozal enjeksiyon ve parça parça çıkarma tekniklerinin yaygınlaşmasıdır. Buna karşılık bazı durumlarda endoskopik yol yeterli olmaz.

• Kas tabakasına yapışık lezyonlar: Altına sıvı verildiği halde kabarmayan bir lezyon, derin tutulum lehine bir bulgudur ve endoskopik çıkarma güvenli olmayabilir.
• Kanser düşündüren görünüm: Yüzey deseni bozulmuş, çökük ve sert lezyonlarda öncelik, çıkarma girişimi değil doğru evrelemedir.
• Teknik olarak ulaşılamayan yerleşim: Kıvrım arkasında veya kör noktada kalan lezyonlar için farklı bir teknik ya da farklı bir seans gerekebilir.
• Patoloji sonrası cerrahi kararı: Endoskopik olarak çıkarılmış bir polibin patolojisinde kanser hücrelerinin sap veya taban sınırına ulaştığı görülürse, ek cerrahi gündeme gelir.

Bu değerlendirme, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları ve lezyonun özellikleri birlikte ele alınarak yapılır; gerektiğinde gastroenteroloji, cerrahi ve patoloji birlikte karar verir.

Polipektomi sonrası nelere dikkat edilir?

Sedasyonun etkisi geçtikten sonra, aksi söylenmedikçe aynı gün hafif gıdalarla normal beslenmeye dönülür ve bol sıvı alınır. Büyük polip çıkarılan hastalarda birkaç gün lifsiz ve yumuşak beslenme, ağır egzersizden ve alkolden kaçınma önerilebilir. Kan sulandırıcı ilaçlara ne zaman yeniden başlanacağı işlem sonrasında ayrıca belirtilir ve bu talimata uyulması gerekir.

Az miktarda, birkaç kez görülen kanlı dışkılama olabilir. Buna karşılık bol miktarda taze kanama, pıhtı gelmesi, baygınlık hissi, geçmeyen ve artan karın ağrısı, karında sertleşme ya da ateş acil değerlendirme gerektirir.

Polip sonucu ne zaman çıkar, kontrol ne zaman yapılır?

Kaç adet ve ne büyüklükte polip çıkarıldığı işlem raporunda hemen yer alır; patoloji sonucu ise genellikle 5-10 iş gününde tamamlanır. Rapor, polibin tipini, hücresel değişikliğin derecesini ve kesme sınırlarının temiz olup olmadığını bildirir.

Bir sonraki kolonoskopinin zamanı bu üç bilgiye göre belirlenir. Az sayıda, küçük ve düşük riskli polip çıkarılan kişilerde kontrol aralığı uzun tutulur ve hasta olağan tarama takvimine döner. Çok sayıda polip, bir santimetreden büyük lezyon, ileri hücresel değişiklik veya yayvan lezyonun parça parça çıkarılması durumunda kontrol birkaç yıl içinde, bazı olgularda birkaç ay içinde planlanır. Bu takvimin rapora yazılması ve hasta tarafından takip edilmesi, polipektominin kanser önleyici etkisinin sürmesi için gereklidir.