Mide Botoksu: Uygulama Şekli, Etkileri ve Yan Etkileri

Botoks, Clostridium botulinum isimli bakteriden elde edilen ve enjeksiyon yoluyla vücuda uygulanan tıbbi bir proteindir. Bu protein, sinir uçlarından kasa iletilen sinyali bloke ederek uygulandığı bölgedeki kasların kasılmasını 4-6 ay süreyle azaltır. Botulinum toksini otuz yılı aşkın süredir şaşılık, göz kapağı ve boyun kaslarının istemsiz kasılmaları, bazı nörolojik hastalıklar, aşırı terleme (hiperhidrozis) ve mimik kırışıklıkları gibi endikasyonlarda kullanılmaktadır; bu endikasyonlardaki etkinliği, kas kasılmasını önlemesinden kaynaklanır.

Mide botoksu, aynı toksinin gastroskopi eşliğinde mide duvarına enjekte edilmesidir. Amaç, mide kasılmalarını ve mide boşalmasını geçici olarak yavaşlatarak tokluk süresini uzatmaktır. Bu uygulama, botulinum toksininin ruhsatlandırılmış endikasyonları arasında yer almaz ve aşağıda ayrıntılandırıldığı gibi kilo kaybı üzerindeki yararı kanıtlanmış değildir.

Mide Botoksu Nedir?

Uygulama ortalama 15-20 dakika sürer. Toksin, çoğunlukla midenin antrum adı verilen çıkış bölgesindeki kas tabakasına, birden çok noktaya enjekte edilir. Beklenen etki, mide kasının kasılma gücünün azalmasıyla midenin daha yavaş boşalması ve besinlerin midede daha uzun kalmasıdır; bunun tokluk hissini uzatabileceği öne sürülmüştür.

Ne var ki bu mekanizmanın kilo kaybına dönüşüp dönüşmediği ayrı bir sorudur. Çalışmalarda mide boşalmasında ölçülebilir bir gecikme gösterilebilmişse de, bu gecikmenin süresi ve büyüklüğü çalışmadan çalışmaya belirgin şekilde değişmektedir; hastaya sabit bir "boşalma süresi" vaat edilemez.

Mide Botoksunun Kanıt Düzeyi Nedir?

Bu başlık, mide botoksu hakkında bilinmesi gereken en önemli bilgidir. Uygulamanın kilo kaybı üzerindeki etkisi, plasebo (etkisiz madde) enjeksiyonuyla karşılaştırıldığı randomize kontrollü çalışmalarda incelenmiştir. Bu çalışmaların bir araya getirildiği sistematik derleme ve meta-analizlerde, botulinum toksini enjeksiyonunun plaseboya kıyasla vücut ağırlığı ve vücut kitle indeksinde anlamlı bir azalma sağlamadığı bildirilmiştir. Çalışmalar arasında kullanılan doz, enjeksiyon noktası sayısı ve uygulama bölgesi de standartlaşmamıştır.

Bunun pratik karşılığı şudur: mide botoksu uluslararası obezite kılavuzlarında yerleşik bir tedavi seçeneği olarak yer almaz. Uygulamayı değerlendiren kişilerin, bu belirsizliği bilerek karar vermesi gerekir. Obezitede etkinliği kanıtlanmış yaklaşımlar beslenme ve fiziksel aktivite düzeninin kalıcı olarak değiştirilmesi, davranışsal destek, endikasyonu olan hastalarda tıbbi (ilaç) tedavi ve seçilmiş hastalarda cerrahi ile endoskopik girişimlerdir; hangisinin uygun olduğuna hasta bazında karar verilir.

Mide Botoksu Nasıl Uygulanır?

Botoks enjeksiyonu, midenin detaylı olarak içeriden görüntülenmesini sağlayan endoskopi (gastroskopi) uygulaması eşliğinde gerçekleştirilir; bu nedenle hastaya verdiği rahatsızlık sadece gastroskopi uygulaması kadardır. Botoks endoskopik olarak uygulandığı için ameliyatların gerektirdiği herhangi bir hazırlığa ihtiyaç duyulmaz.

Ucunda kamera bulunan boru şeklindeki endoskopi cihazı ağız yoluyla mideye ulaştırılmadan önce hastaya sedasyon sağlayan ilaçlar verilir. Cihaz mideye ulaştıktan ve mide görüntülendikten sonra, endoskopun kanalından geçirilen ince bir iğneyle mide duvarındaki belirlenen noktalara enjeksiyon yapılır. Ortalama 15-20 dakika süren uygulamanın ardından hasta uyandırılır ve sedasyonun etkisi geçtikten sonra, genellikle birkaç saatlik gözlemin ardından taburcu edilir. Sedasyon uygulandığı için aynı gün araç kullanılmaz.

Mide Botoksu Kimlere Uygulanır?

Mide botoksu için kılavuzlarca kabul edilmiş bir hasta seçim kriteri bulunmamaktadır; literatürde geçen vücut kitle indeksi ve yaş sınırları, uygulayan merkezlerin kendi pratiklerini yansıtır ve bir standarda dayanmaz. Bu nedenle uygulama, beslenme düzeni, fiziksel aktivite ve gerektiğinde tıbbi tedaviyi içeren bir programa rağmen sonuç alınamayan seçilmiş kişilerde, kanıt düzeyindeki belirsizlik açıkça anlatıldıktan sonra düşünülebilir.

Vücut kitle indeksi 40'ın üzerinde olan ya da 35'in üzerinde olup obeziteye bağlı ciddi hastalıkları bulunan kişilerde, etkinliği kanıtlanmış tedavilerin değerlendirilmesi gerekir; bu grupta mide botoksu uygun bir seçenek değildir.

Mide ülseri, gastrit veya on iki parmak bağırsağı ülseri gibi hastalıkların varlığında, uygulamanın bu hastalıkların tedavisinin ardından değerlendirilmesi gerekir. Gebelik ve emzirme döneminde, botulinum toksinine karşı bilinen aşırı duyarlılıkta ve miyastenia gravis gibi nöromusküler kavşak hastalıklarında botulinum toksini uygulanmaz.

Mide Botoksu Uygulaması Güvenli Mi? Yan Etkisi veya Riski Var mı?

Hiçbir tıbbi işlemin riski sıfır değildir ve mide botoksu da bir istisna değildir. Bilinen risk ve yan etkiler şu başlıklarda toplanır:

• Gastroskopiye bağlı riskler: Uygulama bir endoskopi işlemi olduğundan, gastroskopinin tüm riskleri geçerlidir: sedasyona bağlı solunum ve dolaşım sorunları, kanama ve çok nadiren mide veya yemek borusu duvarının delinmesi.
• Enjeksiyona bağlı sindirim yakınmaları: Uygulamadan sonra bulantı, kusma, hazımsızlık, şişkinlik, karın ağrısı ve erken doyma görülebilir. Mide boşalmasının belirgin şekilde yavaşladığı kişilerde bu yakınmalar uzayabilir ve yetersiz sıvı-besin alımına yol açabilir.
• Toksinin yayılmasına bağlı etkiler: Botulinum toksininin uygulandığı bölgenin dışına yayılmasına bağlı yutma güçlüğü, ses değişikliği ve kas güçsüzlüğü nadir de olsa bildirilmiş etkilerdir. Botulinum toksini içeren tüm ürünler bu nedenle bir uyarı taşır.
• Etkinin geri alınamaması: Etki ortaya çıktıktan sonra geri döndürülemez; toksinin etkisi kendiliğinden geçene kadar (4-6 ay) beklenmesi gerekir.

Uygulamadan sonra şiddetli ve geçmeyen karın ağrısı, durdurulamayan kusma, kan kusma, siyah dışkılama, ateş, yutma güçlüğü, çift görme veya yaygın kas güçsüzlüğü gelişirse vakit kaybetmeden bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Mide Botoksu Uygulamasının Etkilerini Ne Zaman Hissedeceksiniz?

Botulinum toksininin kas üzerindeki etkisi enjeksiyondan birkaç gün sonra başlar, yaklaşık bir hafta içinde en yüksek düzeye ulaşır ve 4-6 ay içinde tamamen kaybolur. Ancak bu, iştah ve kilo üzerinde belirli bir sonucun ortaya çıkacağı anlamına gelmez; kişiden kişiye değişen ve çoğu çalışmada plasebodan ayrılmayan bir yanıt söz konusudur.

Mide Botoksu Uygulaması Tekrar Edilebilir Mi?

Etki 4-6 ay içinde kaybolduğundan uygulama teknik olarak tekrarlanabilir. Bununla birlikte tekrarlanan uygulamaların uzun dönemli yarar ve güvenliğine ilişkin veri sınırlıdır ve tekrar sayısı için kabul görmüş bir üst sınır tanımlanmamıştır. Uzun vadede belirleyici olan, uygulamanın kendisi değil; beslenme düzeni, fiziksel aktivite, uyku ve gerektiğinde tıbbi tedaviyi içeren bütüncül bir programın sürdürülebilmesidir.