Otoimmün Hepatit Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Otoimmün Hepatit Nedir?

Otoimmün hepatit, bağışıklık sisteminin normalde vücudu koruyan hücrelerinin karaciğer dokusunu yabancı bir tehdit gibi algılayıp saldırmasıyla ortaya çıkan kronik bir karaciğer iltihabıdır. Zamanla tedavi edilmezse karaciğer hücrelerinde kalıcı hasar, fibrozis ve siroza kadar ilerleyebilir. Kadınlarda erkeklere göre belirgin biçimde daha sık görülür ve her yaşta, çocukluktan ileri yaşa kadar ortaya çıkabilir.

Hastalık genellikle iki alt tipe ayrılır: Tip 1, erişkinlerde daha sık görülen ve ANA (antinükleer antikor) veya ASMA (düz kas antikoru) pozitifliğiyle seyreden formdur. Tip 2 ise daha çok çocuk ve genç yetişkinlerde görülür ve anti-LKM1 antikorlarıyla ilişkilidir. Her iki tipte de sonuç aynıdır: bağışıklık sistemi karaciğer hücrelerini hedef alır.

Otoimmün Hepatit Neden Olur?

Hastalığın kesin nedeni tam olarak bilinmemektedir; genetik yatkınlık zemininde çevresel bir tetikleyicinin bağışıklık toleransını bozduğu düşünülür. Tek bir neden yerine birkaç etkenin bir araya gelmesi söz konusudur:

• Genetik yatkınlık: Belirli HLA doku grubu genlerini taşıyan kişilerde risk daha yüksektir; ailede otoimmün hastalık öyküsü de riski artırabilir.
• Tetikleyici enfeksiyonlar: Bazı virüs enfeksiyonları geçirildikten sonra bağışıklık sisteminin yanlış hedefe yönelmesi tetikleyici olabilir.
• İlaçlar: Nadiren belirli ilaçların kullanımı sonrasında otoimmün hepatite benzer bir tablo gelişebilir.
• Diğer otoimmün hastalıklar: Tiroidit, tip 1 diyabet, çölyak hastalığı veya ülseratif kolit gibi başka otoimmün hastalığı olan kişilerde otoimmün hepatit görülme olasılığı da artar.

Önemli bir nokta: otoimmün hepatit bulaşıcı değildir. Hepatit B ve C'nin aksine bir virüsle enfeksiyon söz konusu olmadığından cinsel temas, kan veya vücut sıvılarıyla başka bir kişiye geçmez.

Otoimmün Hepatit Belirtileri Nelerdir?

Hastalığın seyri kişiden kişiye büyük farklılık gösterir. Bir kısım hasta hiçbir yakınma olmadan, rutin kan tahlilinde karaciğer enzim yüksekliği fark edilerek tanı alır. Bir kısmında ise belirtiler yavaş yavaş gelişir:

• Halsizlik ve çabuk yorulma (en sık ve en özgül olmayan belirtidir)
• Karnın sağ üst bölgesinde dolgunluk veya hafif ağrı
• İştahsızlık ve bulantı
• Cilt ve gözlerde sararma (sarılık)
• Eklem ağrıları
• Kadınlarda adet düzensizlikleri

Bazı hastalarda ise hastalık ani ve şiddetli biçimde, akut hepatit tablosuyla ya da nadiren karaciğer yetmezliğiyle ortaya çıkabilir. Bu nedenle belirtilerin hafif olması hastalığın hafif seyrettiği anlamına gelmez.

Otoimmün Hepatit Nasıl Teşhis Edilir?

Tanı; kan testleri, otoantikorlar, görüntüleme ve çoğu zaman karaciğer biyopsisinin birlikte değerlendirilmesiyle konur. Tek bir test tanı koydurmaz.

• Karaciğer enzimleri: ALT ve AST yüksekliği iltihabı gösterir; bazı hastalarda bilirubin de yükselir.
• Otoantikorlar: ANA, ASMA ve anti-LKM1 gibi otoantikorların varlığı ve düzeyi tanıyı destekler; ancak tek başına bu antikorların pozitif olması kesin tanı için yeterli değildir.
• İmmünoglobulin G (IgG): Kanda IgG düzeyinin yüksek olması otoimmün hepatit için karakteristik bir bulgudur.
• Viral ve diğer nedenlerin dışlanması: Hepatit B, hepatit C, alkole bağlı karaciğer hastalığı, ilaç toksisitesi, hemokromatoz ve Wilson hastalığı gibi diğer nedenler kan testleriyle ekarte edilir.
• Karaciğer biyopsisi: Tanının doğrulanması, iltihabın şiddetinin ve fibrozis derecesinin belirlenmesi için genellikle gereklidir; tedavi kararı ve izlem planı büyük ölçüde biyopsi bulgularına dayanır.

Otoimmün Hepatit Nasıl Tedavi Edilir?

Tedavinin amacı bağışıklık sisteminin karaciğere yönelik saldırısını baskılayarak iltihabı durdurmak ve fibrozisin ilerlemesini önlemektir.

• Kortikosteroidler: Tedavinin ilk basamağıdır; iltihabı hızla baskılamak amacıyla başlanır ve yanıta göre doz kademeli olarak azaltılır.
• İmmünsüpresif ilaçlar: Azatioprin gibi ilaçlar genellikle kortikosteroidle birlikte veya kortikosteroid dozu azaltıldıktan sonra idame tedavisinde kullanılır; steroidin uzun süreli yan etkilerini azaltmaya yardımcı olur.
• Tedavi süresi: Çoğu hastada tedavi yıllarca, bazen ömür boyu sürer; ilaç kesildiğinde hastalığın yeniden alevlenme (nüks) riski yüksektir, bu nedenle kesme kararı hekim gözetiminde ve dikkatli biçimde verilir.
• Düzenli izlem: Tedavi sırasında karaciğer enzimleri ve IgG düzeyleri düzenli aralıklarla kontrol edilerek tedaviye yanıt değerlendirilir; ilaçların kan hücreleri ve karaciğer üzerindeki yan etkileri de izlenir.
• İlerlemiş hastalık: Zamanında tedavi edilmeyen veya tedaviye yanıt vermeyen olgularda siroz ve karaciğer yetmezliği gelişebilir; bu durumda karaciğer nakli gündeme gelebilir.

Tedaviyle hastaların büyük bölümünde iltihap baskılanır ve karaciğer işlevleri korunur. Ancak bu, hastalığın "geçtiği" anlamına gelmez; düzenli takip ve çoğu zaman sürdürülen ilaç tedavisi gerekir.

Otoimmün Hepatit ile Viral Hepatit (B/C) Arasındaki Fark Nedir?

Bu iki durum sık karıştırılır ama kökten farklıdır. Hepatit B ve hepatit C, hepatit B virüsü veya hepatit C virüsüyle enfeksiyon sonucu gelişir; bulaşıcıdır ve kan, cinsel temas veya anneden bebeğe geçebilir. Otoimmün hepatitte ise ortada bir virüs yoktur; bağışıklık sisteminin kendi karaciğer hücrelerine karşı ürettiği yanıt sorumludur ve hastalık bulaşıcı değildir.

Tedavi yaklaşımı da tam tersi yöndedir: viral hepatitlerde virüsü baskılayan veya yok eden antiviral ilaçlar kullanılırken, otoimmün hepatitte bağışıklık sistemini baskılayan kortikosteroid ve immünsüpresif ilaçlar kullanılır. Bir hastada nadiren viral hepatit ile otoimmün hepatit bulguları bir arada bulunabilir; bu durumlarda ayırıcı tanı daha dikkatli yapılır.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Açıklanamayan halsizlik, iştahsızlık, cilt veya göz sararması, koyu renkli idrar ya da karnın sağ üst bölgesinde süregelen rahatsızlık hissi varsa vakit kaybetmeden değerlendirilmek gerekir. Rutin kan tahlilinde karaciğer enzimlerinin (ALT, AST) beklenmedik biçimde yüksek çıkması da, belirti olmasa bile ileri değerlendirme gerektiren bir bulgudur. Ani gelişen şiddetli sarılık, bilinç bulanıklığı veya kanamaya eğilim gibi bulgular acil değerlendirmeyi gerektirir.

Otoimmün Hepatit Hamilelik ve Doğurganlık Çağında Nasıl Seyreder?

Hastalık en sık kadınlarda ve doğurganlık çağında görüldüğünden hamilelik önemli bir konudur. İyi kontrol altındaki otoimmün hepatit hastalarının çoğu sağlıklı bir gebelik geçirebilir; ancak hastalık aktifken gebe kalmak hem anne hem bebek açısından riski artırabilir. Bu nedenle gebelik planlanırken hastalığın remisyonda (baskılanmış) olması hedeflenir ve kullanılan ilaçların gebelikteki güvenliği hekimle birlikte gözden geçirilir. Doğum sonrası dönemde hastalığın alevlenme riski arttığından yakın izlem önerilir.