Karaciğer Kistleri: Türleri, Belirtileri ve Tedavi Yöntemleri

Karaciğer kistleri, karaciğer dokusu içinde sıvı dolu keseler şeklinde ortaya çıkan oluşumlardır ve sebepleri, teşhis yöntemleri ile tedavi yaklaşımları açısından birbirinden farklı birkaç ana gruba ayrılır. Doğuştan gelen basit kistlerden parazit kaynaklı ekinokokkozise, iyi veya kötü huylu olabilen kistadenomdan kalıtsal polikistik karaciğer hastalığına kadar uzanan bu grupların her biri ayrı bir klinik seyir izler.

Karaciğer Kisti Türleri Nelerdir?

Basit Kistler

Basit kistler doğuştandır ve embriyonun gelişimi sürecinde anormal safra yolu hücreleri sebebiyle oluşur. Kistler, safra benzeri bir sıvı ile doludur ve ince bir epitel hücre tabakası ile kaplıdır. Bu kistler, karaciğer kistleri arasında en yaygın olanıdır. Çoğu birkaç santimetreyi geçmez; daha seyrek olarak 10 cm'nin üzerine ulaşan ve komşu organlara bası yapan boyutlara erişebilir.

Ekinokokkozis (Kist Hidatik)

Ekinokokkozis, Echinococcus cinsi tenyaların (şerit, yassı solucan grubundan parazitler) larva evresinin karaciğerde kist oluşturmasıyla ortaya çıkan bir parazit hastalığıdır; bakteri veya virüs kaynaklı bir enfeksiyon değildir. Hastalığın iki temel biçimi vardır: Echinococcus granulosus'un yol açtığı ve Türkiye dahil koyunculuğun yaygın olduğu bölgelerde daha sık görülen kistik ekinokokkozis (halk arasında "kist hidatik"), ve Echinococcus multilocularis'in yol açtığı, çok daha nadir ancak tümör gibi yayılım gösterdiği için daha ağır seyreden alveoler ekinokokkozis.

Parazitin yumurtaları köpek, tilki ve kurt gibi son konakçıların dışkısıyla çevreye yayılır; insana yıkanmamış sebze-meyve, kirli su veya parazit taşıyan hayvanla yakın temas sonrası ağız yoluyla bulaşır. Alveoler tip, insan yerleşimlerine yakın bölgelerde tilki popülasyonunun artmasıyla ilişkilendirilmektedir. Korunmanın temeli el hijyeni, sebze-meyvelerin iyi yıkanması, sokak ve çoban köpeklerinin düzenli parazit tedavisi ve sakatatların çiğ olarak köpeklere verilmemesidir.

Kistadenom

Kistadenom iyi huylu, kistadenokarsinom ise kanserli tümörlere verilen addır. Kistadenomlar, doğumdan gelen ve epitel hücre kaynaklı basit kistlere benzer. Kist tümörünün kanserli hâle dönüşme şekli bilinmemektedir. Kistadenokarsinom yavaşça büyür ve çapları 12 cm'yi bulabilir.

Polikistik Karaciğer Hastalığı

Polikistik karaciğer hastalığı (PLD), az rastlanan genetik bir hastalık olup karaciğerde 20'den fazla kist bulunmasıyla tanımlanır. Yatkınlık kalıtsaldır; kistler doğumda genellikle bulunmaz, yıllar içinde sayı ve boyut olarak artar. Sıklıkla polikistik böbrek hastalığına eşlik eder.

Karaciğer Kisti Belirtileri Nelerdir?

Karaciğerin aktivitelerini engellemeyen karaciğer kistleri yıllarca belirti göstermeyebilir. Kistler büyüdüğünde komşu organlara bası yaparak şişkinlik, doluluk hâli ve karnın sağ üst kısmında ağrıya sebep olabilir; seyrek olarak kist içine kanama veya kistin yırtılması görülebilir.

Parazitik kistlerde (ekinokokkozis) ateş, deride şiddetli kaşıntı ve kurdeşen görülebilir; akciğere de yerleşmiş bir kist varsa öksürük ve kanlı balgam eşlik edebilir. Hidatik kistin yırtılması, kist sıvısının karın boşluğuna dağılmasına ve ani gelişen ağır bir alerjik reaksiyona (anafilaksi) yol açabilen acil bir durumdur; bu nedenle bilinen hidatik kisti olan hastalarda ani ve şiddetli karın ağrısı, nefes darlığı veya döküntü gecikmeden değerlendirilmelidir. Echinococcus multilocularis'in yol açtığı alveoler tip ise karaciğerde tümör gibi yayılarak siroz ve karaciğer kanserine benzeyen bir tablo oluşturabilir.

Karaciğer Kisti Nasıl Teşhis Edilir?

Karaciğer kistleri genellikle başka amaçlarla yapılan bilgisayarlı tomografi (BT), ultrason ve manyetik görüntüleme (MR) işlemleri esnasında şans eseri teşhis edilir. Doktor, aynı zamanda karnı fiziksel olarak muayene ederek de kisti hissedebilir. Kistli ekinokokkozis, kandaki echinococcus antikorlarını belirleyen immünolojik testler ile teşhis edilir.

Karaciğer Kisti Tedavisi

Belirti vermeyen basit karaciğer kistleri kendiliğinden kaybolmaz, ancak tedavi de gerektirmez; bu kistler yalnızca aralıklı ultrasonografi ile izlenir. Belirti veren, hızla büyüyen ya da kötü huylu olma ihtimali bulunan kistlerde girişim gerekir. Kistin iğneyle boşaltılması (aspirasyon) tek başına yapıldığında kist genellikle yeniden dolar; bu nedenle kalıcı sonuç için kist duvarının bir bölümünün çıkarılması (fenestrasyon) veya kistin tümüyle alınması tercih edilir. Yaygın tutulumu olan ve karaciğer yetersizliği gelişen bazı PLD hastalarında karaciğer nakli gündeme gelebilir.

Karaciğer Kisti Ameliyatı

Özellikle kistadenom ve kistadenokarsinom durumlarında önerilen yaklaşım, kistin tamamen alınmasıdır. Bu ameliyat, küçük aletlerle ince tüplerin karından sokulmasıyla yapılan ve "laparoskopi" adı verilen bir işlem ile gerçekleştirilir.

Parazitik Kistlerde (Ekinokokkozis) Tedavi

Ekinokokkozis tedavisinde kullanılan ilaçlar kanser kemoterapisi değil, antiparaziter ilaçlardır; başlıca albendazol kullanılır. Kistin özelliklerine ve evresine göre üç yaklaşım söz konusudur: yalnızca ilaç tedavisi, ultrason eşliğinde kistin iğneyle boşaltılıp içine parazit öldürücü madde verilmesi (PAIR yöntemi) veya cerrahi olarak çıkarılması. İşlem öncesinde ve sonrasında, kistin dağılmasıyla hastalığın yayılmasını önlemek amacıyla ilaç tedavisi verilir. Alveoler tipte hastalık tümör gibi davrandığından tedavi çoğu zaman uzun süreli, bazen ömür boyu süren ilaç kullanımını gerektirir. Küçük, kalsifiye ve hareketsiz kistlerde ise izlem yeterli olabilir.

Karaciğer Kistlerinden Korunmak Mümkün müdür?

Doğuştan gelen ya da kalıtsal olan karaciğer kistleri önlenemez; ailede polikistik karaciğer hastalığı bulunması, bu hastalık açısından risk konusunda ipucu vermektedir.

Buna karşılık parazit kaynaklı kistler önlenebilir bir hastalık grubudur. Ellerin sık ve iyi yıkanması, çiğ tüketilecek sebze ve meyvelerin bol suyla temizlenmesi, güvenli su kullanımı, ev ve çoban köpeklerine düzenli parazit tedavisi uygulanması ve kesim artıklarının/sakatatın çiğ olarak köpeklere verilmemesi ekinokokkozisten korunmanın temel adımlarıdır. Hayvancılığın yaygın olduğu bölgelerde yaşayan kişilerde bu önlemler ayrı bir önem taşır.