Reflü (GÖRH) Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Reflü neden olur?

Yemek borusu ile mide arasında, alt özofagus sfinkteri denen halka biçiminde bir kas vardır. Bu kas normalde lokma geçerken açılır, sonra kapanarak mide içeriğinin yukarı kaçmasını engeller. Reflüde bu kapak mekanizması yetersiz kalır ya da uygunsuz zamanlarda gevşer; asit ve sindirim enzimleri yemek borusu mukozasına temas eder.

• Fazla kilo: Karın içi basıncını artırarak mide içeriğini yukarı iter; kilo vermek şikâyetleri en çok azaltan tek değişikliktir.
• Mide fıtığı (hiatal herni): Midenin üst kısmının diyafram açıklığından göğüs boşluğuna kayması kapak mekanizmasını bozar.
• Sigara ve alkol: Sfinkter basıncını düşürür ve tükürük ile asidin temizlenmesini yavaşlatır.
• Yeme düzeni: Geç saatte ve büyük porsiyonlarla yemek, yemekten hemen sonra uzanmak gece şikâyetlerinin başlıca nedenidir.
• Gebelik: Hormonal etkiler ve artan karın içi basınç nedeniyle reflü sıktır; doğumdan sonra genellikle geriler.
• Bazı ilaçlar: Kalsiyum kanal blokerleri, nitratlar ve bazı astım ilaçları sfinkter basıncını azaltabilir.

Reflü belirtileri nelerdir?

Klasik iki belirti göğüs kemiği arkasında yükselen yanma hissi (pirozis) ve ağza acı veya ekşi su gelmesidir (regürjitasyon). Bu şikâyetler tipik olarak yemek sonrası, öne eğilince ve yatınca artar.

Reflü yalnızca yemek borusuyla sınırlı kalmayabilir. Kronik öksürük, ses kısıklığı, boğazda takılma hissi, tekrarlayan boğaz ağrısı, diş minesinde aşınma ve bazı hastalarda astım benzeri tablolar da reflüye bağlı olabilir. Bu tablolar tek başına reflü tanısı koydurmaz; başka nedenler dışlandıktan sonra değerlendirilir.

Reflü ne kadar sık görülür?

Reflü dünyanın en yaygın sindirim sistemi hastalıklarından biridir. Toplum çalışmalarında erişkinlerin yaklaşık onda biri ile beşte biri arasında değişen oranlarda haftalık reflü şikâyeti bildirilmektedir; oran ülkelere ve kullanılan tanıma göre farklılık gösterir. Sıklığın son yıllarda artması, büyük ölçüde obezite sıklığındaki artışla ilişkilendirilmektedir.

Reflü nasıl teşhis edilir?

Tipik göğüste yanma ve regürjitasyon tarifleyen, alarm belirtisi olmayan hastalarda tanı klinik olarak konur. Asit baskılayıcı tedaviye alınan yanıt, hem tedavi hem de tanı basamağı olarak kullanılır.

• Endoskopi (gastroskopi): Yemek borusundaki hasarı doğrudan gösterir, Barrett özofagusunu saptar ve gerektiğinde biyopsi alınmasını sağlar. Reflüsü olan hastaların önemli bir bölümünde endoskopi normaldir; normal endoskopi reflüyü dışlamaz.
• 24 saatlik pH veya pH-empedans ölçümü: Tanının kesinleşmediği, tedaviye yanıt alınamayan ya da ameliyat düşünülen hastalarda asit kaçağının miktarını ölçer.
• Özofagus manometrisi: Yutma güçlüğü olan ve cerrahi planlanan hastalarda yemek borusu kas hareketlerini değerlendirir; akalazya gibi hastalıkları ayırt eder.

Reflüde endoskopi ne zaman gerekir?

Endoskopi kararı, hastalığın süresinden çok uyarı bulgularının varlığına dayanır. Yutma güçlüğü veya yutarken ağrı, istemsiz kilo kaybı, demir eksikliği anemisi, kanlı veya siyah dışkı, sürekli kusma, ileri yaşta yeni başlayan şikâyetler ve ailede yemek borusu ya da mide kanseri öyküsü endoskopi gerektiren durumlardır. Ayrıca uygun dozda ilaç tedavisine rağmen düzelmeyen şikâyetler ve uzun yıllardır süren, Barrett riski taşıyan reflü de değerlendirme kapsamındadır.

Reflü tedavisinde neler yapılır?

Tedavi iki koldan yürür: mide asidinin yemek borusuna verdiği hasarı azaltmak ve kaçağı kolaylaştıran etkenleri ortadan kaldırmak.

• Proton pompa inhibitörleri (PPİ): Mide asidi üretimini baskılayan temel ilaç grubudur; genellikle 4-8 haftalık kürler hâlinde ve kahvaltıdan 30-60 dakika önce alınacak şekilde başlanır.
• H2 reseptör blokerleri: Daha hafif asit baskılaması sağlar; gece şikâyetlerinde ek olarak veya hafif olgularda tek başına kullanılabilir.
• Antasitler ve aljinatlar: Etkileri hızlı ama kısa sürelidir; anlık rahatlama için uygundur, kalıcı tedavi yerine geçmez.
• Yeni asit baskılayıcı sınıflar: Potasyum kompetitif asit blokerleri (P-CAB) bazı ülkelerde kullanıma girmiştir; ülkemizdeki erişim ve endikasyon koşulları değişkendir ve hekimle görüşülmelidir.

Reflüye ne iyi gelir?

Yaşam tarzı değişiklikleri ilaç tedavisinin yerini tutmaz ama etkisini belirgin biçimde artırır. En güçlü kanıt kilo vermeye aittir: fazla kilolu hastalarda vücut ağırlığının bir bölümünü kaybetmek şikâyetleri azaltır.

• Öğün düzeni: Az ve sık yemek, son öğünü uyumadan en az üç saat önce bitirmek.
• Yatak başı: Yatağın baş kısmını 15-20 santimetre yükseltmek; sol yana yatmak gece kaçağını azaltabilir.
• Tetikleyiciler: Çok yağlı yemekler, çikolata, nane, gazlı içecekler, kahve, alkol ve çok baharatlı gıdalar kişiden kişiye değişen ölçüde şikâyet artırır; herkese aynı yasak listesini uygulamak yerine kendi tetikleyicinizi belirlemek daha doğrudur.
• Sigara: Bırakmak hem sfinkter basıncını hem de tükürükle asit temizlenmesini iyileştirir.
• Giysi ve postür: Beli sıkan giysilerden ve yemek sonrası öne eğilmekten kaçınmak basit ama etkili önlemlerdir.

Reflü ameliyatı kimlere yapılır?

Anti-reflü cerrahisi, hastaların küçük bir bölümü için düşünülür: ilaç tedavisine rağmen belgelenmiş asit kaçağı devam edenler, ilacı tolere edemeyenler, ömür boyu ilaç kullanmak istemeyen genç hastalar ve büyük hiatal hernisi olanlar. Karar öncesinde pH ölçümü ve manometri ile tanının doğrulanması gerekir. Ameliyat genellikle laparoskopik yöntemle yapılır ve Genel Cerrahi tarafından üstlenilir.

Reflü ile karıştırılan durumlar nelerdir?

Göğüste yanma her zaman reflü değildir. Kalp kaynaklı ağrı, safra kesesi taşı, mide ülseri, dispepsi, eozinofilik özofajit ve akalazya benzer şikâyetler yapabilir. Özellikle yutma güçlüğü ön plandaysa ve genç bir hastada katı gıdalar takılıyorsa eozinofilik özofajit akla gelmelidir; bu tanı endoskopide alınan biyopsilerle konur.

Barrett özofagusu nedir?

Yıllarca süren asit teması, yemek borusunun alt ucundaki normal örtü hücrelerinin yerini aside daha dayanıklı, bağırsak tipi hücrelerin almasına yol açabilir. Bu değişikliğe Barrett özofagusu denir ve tanısı endoskopide alınan biyopsilerle konur.

Barrett'in kendisi kanser değildir. Zeminde yemek borusu kanseri gelişme olasılığı yıllık olarak düşüktür; hücre değişikliği (displazi) saptanmayan hastalarda bu oran yılda yüzde birin altında bildirilmektedir. Buna karşılık risk toplum geneline göre arttığı için düzenli endoskopik izlem önerilir. İzlem aralığı, Barrett segmentinin uzunluğuna ve biyopsi sonucuna göre belirlenir. Displazi saptanan hastalarda endoskopik tedavi seçenekleri gündeme gelir ve bu, kanser gelişmeden önce yapılabilen etkili bir müdahaledir. Barrett riskini artıran etkenler uzun süreli reflü, erkek cinsiyet, ileri yaş, fazla kilo ve sigara kullanımıdır.

Reflü takibinde neler izlenir?

Şikâyetleri kontrol altına alınan hastalarda ilaç dozu en düşük etkili düzeye indirilir. Barrett özofagusu saptanan hastalarda düzenli aralıklarla endoskopik takip yapılır; takip aralığı, biyopsi sonucuna ve Barrett segmentinin uzunluğuna göre belirlenir. Uzun süreli asit baskılayıcı kullanan hastalarda B12 vitamini ve demir düzeyleri zaman zaman kontrol edilebilir.