Hemoroid (Basur): Nedenleri, Belirtileri ve Evrelerine Göre Tedavisi

Hemoroid (basur), anüs içindeki toplardamarların çeşitli nedenlerle basınç altında kalıp genişlemesi ve makat bölgesinden dışarı çıkması sonucu oluşan bir durumdur; internal (iç hemoroid) ve external (dış hemoroid) olarak ikiye ayrılır. İç hemoroid genellikle fazla ağrı ve kaşıntıya neden olmaz.

Anüs içindeki toplardamarların yapısı genişlemeye müsaittir; bu nedenle damarlar artmış basıncı dengelemek için genişler ve makat bölgesinden dışarı çıkar. Dışarı sarkan bu damar yumakları kırmızı-mor renktedir ve sık sık kanamaya neden olur; kanamanın nedeni bu damarların tahriş olup delinmesidir.

Hemoroid, çok ileri evrelerde olmadıkça yalnızca aralıklı rektal kanama şeklinde belirti verir. İleri evrelerde makattan dışarı çıkan ve kendiliğinden ya da parmakla normale dönen şişlikler (memeler) ortaya çıkabilir. Dış hemoroid ise kendini genellikle ağrı ve yanma ile gösterir.

Hemoroide Neler Neden Olur?

• Bağırsak Alışkanlığı Değişiklikleri: Kabızlık veya ishal gibi bağırsak alışkanlığındaki değişiklikler hemoroide zemin hazırlar.
• Gebelik ve Doğum
• Hareketsiz (Sedanter) Yaşam
• Bazı Spor Etkinlikleri: At binmek, bisiklet sürmek gibi aktiviteler.
• Meslek Grupları: Şoförlük, pilotluk gibi uzun süre oturmayı gerektiren meslekler.
• Alkol Kullanımı
• Karın İçi Basıncı Artıran Durumlar: Pelvik bölgede yerleşen tümörler ve karında sıvı birikmesi (asit) gibi, makat çevresindeki toplardamarlarda kan dönüşünü güçleştiren durumlar.
• Kronik Öksürük ve Uzun Süreli Ağır Kaldırma

Hemoroidin Belirtileri Nelerdir?

• Rektal Kanama: Makattan taze kırmızı renkli kanama.
• Ağrı
• Makatta Ele Gelen Şişlik
• Akıntı: Makatta ıslaklık hissi.
• Kaşıntı

Makattan Kanamanın Tek Nedeni Hemoroid Değildir

Bu, hemoroid konusundaki en kritik başlıktır. Makattan gelen taze kanama en sık hemoroide bağlı olsa da, kalın bağırsak polipleri, kolon ve rektum kanseri, anal fissür ve iltihabi bağırsak hastalıkları da aynı şekilde kanamaya yol açabilir. Kanamanın "hemoroidden" olduğu varsayılarak yıllarca beklenmesi, tedavi edilebilir bir hastalığın geç fark edilmesine yol açabilir.

Aşağıdaki durumlarda kanama yalnızca hemoroide bağlanmamalı ve kalın bağırsağın değerlendirilmesi (kolonoskopi) gündeme alınmalıdır:

• 45 yaş ve üzerinde yeni başlayan makat kanaması
• Dışkılama alışkanlığında süregen değişiklik, dışkı kalınlığında incelme
• İstemsiz kilo kaybı veya açıklanamayan kansızlık
• Dışkıyla karışmış, koyu renkli ya da mukuslu kanama
• Ailede kolon polibi veya kalın bağırsak kanseri öyküsü
• Uygulanan hemoroid tedavisine rağmen sürmekte olan kanama

Hamilelikte ve Kadınlarda Hemoroid Neden Sık Görülür?

Hamile kadınlarda hemoroide sık rastlanır; bunun nedeni hem hormonal değişiklikler hem de büyüyen rahmin bacaklardan dönen kan akışına baskı yapmasıdır. Gebelikte hemoroid şikâyetinin artmasında şu etkenler rol oynar: beslenme alışkanlığının değişmesine bağlı kabızlık sorununda artış, bebeğin büyümesine bağlı bağırsak hareketlerinde yavaşlama, bebeğin büyümesine bağlı toplardamarlara basınç artışı, hormonların toplardamarlarda genişlemeye neden olması, pozisyonel olarak rahat dışkılayamama ve zor boşalmaya bağlı fazla ıkınma gereği.

Hemoroid Kaç Dereceye Ayrılır ve Nasıl Tedavi Edilir?

1. Derece Hemoroid

Görünür bir bulgu yoktur; endoskop yardımıyla teşhis edilebilir. Anüsten 2-4 cm yukarıda hafif kabarık şekilde görülür; yüzeyi tahriş olursa kanama olabilir. Genellikle tek bulgusu seyrek görülen taze kırmızı kanamadır ve ara sıra kanama dışında ciddi bir şikâyete yol açmaz.

Bu evrede tedavinin ilk basamağı girişimsel değil, konservatif yaklaşımdır: lif alımının artırılması, yeterli sıvı tüketimi, tuvalette uzun süre oturmaktan ve ıkınmaktan kaçınılması, gerektiğinde sıcak su oturma banyosu ve lif takviyesi. Bu önlemlerle şikâyetlerin önemli bir bölümü geriler. Konservatif tedaviye rağmen kanama sürüyorsa, poliklinik şartlarında uygulanabilen ameliyatsız yöntemler gündeme gelir; hangi yöntemin uygun olduğuna muayene bulgularına göre karar verilir.

2. Derece Hemoroid

Hemoroid memesi makattan 1-2 cm'lik kabarık kırmızı bir alan şeklindedir; normalde fark edilmez, ancak ıkınıldığında dışarı çıkar ve hasta eliyle hissedebilir. Hasta ayağa kalktığında müdahaleye gerek kalmadan kendiliğinden içeri çekilir. Kanama olabilir ve zamanla kansızlığa yol açabilir. Bazen şiddetli ıkınmayla makat dışına çıkan meme geri içeri giremez ve şiddetli ağrı olur; içeri itilemeyen ve dolaşımı bozulan bu tabloya boğulmuş (strangüle) hemoroid denir ve acil değerlendirme gerektirir.

Bu evrede de tedaviye beslenme ve dışkılama alışkanlığının düzenlenmesiyle başlanır. Konservatif önlemler yetersiz kalırsa lastik band ligasyonu gibi poliklinikte uygulanabilen ameliyatsız yöntemler kullanılır; lastik band, 2. derece iç hemoroidde en çok veri bulunan ofis içi yöntemdir. Lazerle yapılan uygulamalar da seçeneklerden biridir; yöntem seçimi hemoroidin yerleşimi, sayısı ve hastanın ek hastalıklarına göre yapılır.

3. Derece Hemoroid

Hemoroid memesi 1-2 cm'lik bir kabarıklık şeklinde fark edilir; ıkınmakla dışarı çıkar ve hasta elle yardım etmedikçe kendiliğinden içeri giremez. Kanama eğilimi vardır. Kanama dışında ağrı, kaşıntı, ıslaklık ve dolgunluk hissi en sık rastlanan şikâyetlerdir. Bu evrede ameliyatsız yöntemler (lastik band ligasyonu, lazer uygulamaları) denenebilir; sarkma belirginse ve ameliyatsız yöntemlere yanıt alınamıyorsa cerrahi tedavi gündeme gelir.

4. Derece Hemoroid

Tedavisi ertelenen hemoroid zamanla daha ileri aşamalara geçer; 4. derecede artık ileri hemoroid söz konusudur. Dışarıda hissedilen basur memeleri artık içeri girmez. Hasta otururken hemoroidler dışarıda olduğu için ağrı, sürekli ıslaklık hissi, kanama ve yetersiz temizlenme gibi şikâyetler görülebilir. Bu evrenin tedavisi cerrahi veya evre küçültücü ameliyatsız yöntemlerdir.